Phương pháp giải bài tập quy luật phân li độc lập

menden

Cách giải bài tập quy luật phân li độc lập
1. Xác định quy luật di truyền
- Dựa vào tỉ lệ kiểu hình đời con phù hợp với kiểu hình đặc thù của phân li độc lập như 9/16, 3/16 hay 1/16.

- Dựa vào phương pháp nhân xác suất tỉ lệ của hai tính trạng. Nếu tính trạng chung giống với tỉ lệ bài cho thì các gen di truyền theo quy luật phân li độc lập.

Ví dụ 1: Cho F1 tự thụ phấn thu được F2 gồm 4 kiểu hình, trong đó kiểu hình thân cao, hạt dài chiếm 18,75%. Biết mỗi gen quy định một tính trạng, các tính trạng trội là trội hoàn toàn và không có hoán vị gen. Xác định quy luật chi phối phép lai trên.

Giải:
Ta có kiểu hình thân cao hạt dài chiếm 18,75% = 3/16 = 3/4x1/4 là tổ hợp của phép lai một tính trạng trội và một tính trạng lặn. Đây là tỉ lệ của phân li độc lập.

Ví dụ 2: Ở chó, màu lông đen là trội hoàn toàn so với màu lông trắng, lông ngắn trội hoàn toàn so với lông dài. Cho lai chó lông đen, ngắn với chó lông đen dài được 29 lông đen, ngắn; 31 đen, dài; 9 trắng ngắn và 11 trắng dài. Hãy xác định quy luật di truyền chi phối phép lai.

Giải:
- Xét sự phân li tính trạng màu sắc lông:
Lông đen/lông trắng = (29 + 31)/(9 + 11) = 3 : 1
- Xét sự phân li của tính trạng chiều dài lông
Lông ngắn/lông dài = (29 + 9)/(31 + 11) ≈ 1 : 1
- Xét sự phân li chung của hai tính trạng
(3 : 1)x(1 : 1) = 3 : 3 : 1: 1 <=> tỉ lệ bài ra 29 : 31 : 9 : 11 --> hai tính trạng màu lông và chiều dài lông phân li độc lập.

2. Xác định số loại giao tử và thành phần giao tử
- Số loại giao tử = 2n ( n là số cặp gen dị hợp)
- Thành phần giao tử: Xác định theo phương pháp đại số hoặc theo sơ đồ phân nhánh.
Ví dụ: Xác định số giao tử và thành phần các loại giao tử của cơ thể có kiểu gen AABbDdee.
Giải:
- Kiểu gen trên có 2 cặp gen dị hợp --> số loại giao tử có thể tạo thành là: 22 = 4 loại giao tử.
- Xét khả năng cho mỗi cặp gen:
+ Cặp AA chỉ cho 1 loại giao tử A
+ Cặp Bb cho 2 loại giao tử với tỉ lệ bằng nhau: 1/2B : 1/2b
+ Cặp Dd cho 2 loại giao tử với tỉ lệ bằng nhau: 1/2D : 1/2d
+ Cặp ee chỉ cho một loại giao tử e
Thành phần giao tử của cơ thể trên được xác định theo phương pháp đại số:
A(1/2B : 1/2b)(1/2D : 1/2d)e
Các loại giao tử là: ¼ ABDe : ¼ ABde : ¼ AbDe : ¼ Abde
+ Theo phương pháp phân nhánh:
quy luật phân li độc lập

3. Xác định tỉ lệ phân li kiểu gen, kiểu hình ở đời con khi biết kiểu hình bố mẹ và đặc điểm di truyền tính trạng.
Các bước giải:
- Từ kiểu hình P --> kiểu gen P
- Từ kiểu gen P có thể xác định số kiểu gen, kiểu hình và tỉ lệ phân li kiểu gen, kiểu hình của đời con theo 2 cách:
+ Cách 1 viết sơ đồ lai
+ Cách 2: Sử dụng phương pháp nhân xác suất
Số kiểu gen = Tích các kiểu gen riêng của các cặp gen.
Số kiểu hình chung = Tích số kiểu hình riêng của các cặp gen
Tỉ lệ phân li kiểu gen = Tích tỉ lệ phân li kiểu gen của các cặp gen.
Tỉ lệ phân li kiểu hình = Tích tỉ lệ phân li kiểu hình của các cặp gen.

Ví dụ: Ở đậu Hà Lan, gen A quy định hạt vàng là trội hoàn toàn so với alen a quy định hạt xanh; gen B quy định hạt trơn là trội hoàn toàn so với alen b quy định hạt nhăn. Hai cặp gen này phân li độc lập. Cho giao phấn cây hạt vàng, trơn với cây hạt xanh, trơn. F1 thu được 120 hạt vàng, trơn; 40 hạt vàng, nhăn; 120 hạt xanh, trơn; 40 hạt xanh, nhăn. Tỉ lệ hạt xanh, trơn có kiểu gen đồng hợp trong tổng số hạt xanh, trơn ở F1 là 
A. 1/4                             
B. 2/3                              
C. 1/3                             
D. 1/2

Giải:

Cách 1: Dựa vào quy tắc nhân xác suất
Xét riêng từng tính trạng:
vàng/xanh = (120 + 40)/(120 + 40) = 1/1 --> phép lai: Aa x aa --> 1/2Aa : 1/2aa (tỉ lệ hạt xanh đồng hợp là 100%)
trơn/nhăn = (120 + 120)/(40 + 40) = 3/1 --> phép lai: Bb x Bb --> 1/4BB : 2/4Bb : 1/4bb (tỉ lệ hạt trơn đồng hợp (BB) trong tổng số hạt trơn (B-) là: ¼: ¾  = 1/3 )
Vậy tỉ lệ hạt xanh, trơn đồng hợp trong tổng số hạt xanh, trơn là 100%.1/3 = 1/3.

Cách 2: Viết sơ đồ lai
Xét riêng từng tính trạng
vàng/xanh = (120 + 40)/(120 + 40) = 1/1 --> phép lai: Aa x aa
trơn/nhăn = (120 + 120)/(40 + 40) = 3/1 --> phép lai: Bb x Bb
Sơ đồ lai:
                     AaBb                x                  aaBb
G: 1/4AB, 1/4Ab, 1/4aB, 1/4ab             1/2aB, 1/2ab
Lập khung Pennet
    
1/4AB
1/4Ab
1/4aB
1/4ab
1/2aB
1/8AaBB
1/8AaBb
1/8aaBB
1/8aaBb
1/2ab
1/8AaBb
1/8Aabb
1/8aaBb
1/8aabb
Các kiểu gen cho kiểu hình hạt xanh, trơn: 1/8aaBB, 2/8aaBb
Tỉ lệ cây có kiểu hình hạt xanh, trơn thuần chủng (1/8aaBB)/(1/8aaBB + 2/8aaBb) = 1/3
Chú ý: Ở đây các bạn nhận thấy cả 2 cách đều cho đáp án giống nhau nhưng cách 2 mất thời gian hơn. 

Xem bài giảng Luyện thi đại học tại đây

Có thể bạn muốn xem thêm:

Cùng chém gió nào

23 nhận xét:

nhan nguyen nói...

Thầy có thể chữa chi tiết bài này cho em được không ạ, em đang cần gấp, em cảm ơn thầy trước :
Ở lúa, tính trạng thân cao (A), thân thấp (a), chín muộn (B), chín sớm (b), hạt dài (D), hạt tròn (d), các gen trên phân ly độc lập.
1. Cho thứ lúa dị hợp về cả 3 tính trạng thân cao, chín muộn, hạt dài lai với lúa đồng hợp tử về tính trạng thân cao, dị hợp tử về tính trạng chín muộn và hạt tròn. Không kẻ bảng, hãy xác định :
a, số loại và tỉ lệ phân ly kiểu gen ở F1
b, số loại và tỉ lệ phân ly kiểu hình ở F1
c, tỷ lệ loại kiểu gen dị hợp tử về 3 cặp gen ở F1
d, tỉ lệ loại kiểu gen đồng hợp tử trội ở F1
e,tỉ lệ loại kiểu gen đồng hợp tử lặn ở F1
2. Lai thứ lúa có kiểu hình trội về cả 3 tính trạng trên với thứ lúa thân thấp, chín sớm, hạt tròn thì có bao nhiêu trường hợp xảy ra?

Võ Văn Đạt nói...

AaBbDd x AABbDd
a, Số loại kiểu gen 2*3*3
Tỉ lệ phân li: (1:1)x(1:2:1)x(1:2:1)
b, kiểu hình:
Số loại: 1*2*2
tỉ lệ phân li: 1x(3:1)x(3:1)
........................
Nói chung dạng này em chỉ cần tách riêng các tính trạng để giải.

nhan nguyen nói...

Thầy có thể giải chi tiết hơn 1 chút không ạ? Dạng này sẽ có trong bài thi của em trong khi em chưa hiểu rõ cách làm lắm, em cảm ơn thầy!

Võ Văn Đạt nói...

Em cứ tách riêng từng cặp gen em giải.
Ví dụ: AaBbDd x AABbDd
Tách riêng ra: phép lai 1: Aa x AA --> 1AA : 1Aa (tỉ lệ phân li kiểu gebn là 1/1, số kiểu gen là 2, kiểu hình là 1....)
Viết cả 3 phép lai ra, sau đó nhân từng phép lại. Ví dụ họ hỏi số kiểu gen thì là số kiểu gen của phép lai 1 x phép lai 2x.......

blogviet nói...

Vâng em cảm ơn thầy ak!

hongngoc bui nói...

thay oi cau hoi ve phan li doc lap co nhieu ko a? bai tap se nhu the nay a.

Võ Văn Đạt nói...

Nói chung đề thi khó lường, ko đoán được, em nên nắm bản chất các quy luật để vận dụng thôi, thật sự có khi là sự phối hợp quy luật di truyền, còn pldl ko nhiều

quyen duong nói...

vi du o phan 3 do sao ma lam kho hieu qua vay? nhan chia lung tung quan giai thich lai di

quyen duong nói...

tu phan ma a noi o tren. vang/ xanh 1:1. tron/nhan 3:1 >> so kieu gen la 8 >>> loai kieu gen dem lai la AaBb×aaBb. sao khi viet Aa×aa>>100% hat xanh ma e lai thay 50:50.tuc ti le hat xanh trong phep lai nho nay la 1/2 va tuong tu Bb× Bb>>ti le hat tron la 3/4 >>tong hat xang tron la 1/2×3/4=3/8 >>kieu hinh dong hop la 1/8. "nhung e k hieu la tinh ti le trong f1 sao la phai lay 1/8:3/8=1/3". a co the giai thich cho e hieu cho d duoc k?

quyen duong nói...

neu toi qua gioi da k phai hoi.vay chac la p gioi thi hay giai thich gium di

quyen duong nói...

a cho e hoi: tinh theo ly thuyet. AaBbDdEe×AaBbDdE cho doi con kieu hinh mang 2 tinh trang troi va 2 tinh trang lan chiem ti le la? kqua la 27/128 nhung sao e tinh lai ra la 9/256 l. biet moi gen quy dinh 1 tinh trang. troi lahoan toan.k co dot bien xay ra

Sinh học Online nói...

à bạn chú ý lại câu hỏi nha, đề hỏi là tỉ lệ hạt xanh, trơn đồng hợp trong tổng số hạt xanh trơn chứ ko phải hỏi là hỏi như ý em hiểu đâu nhá

Sinh học Online nói...

4C2: chọn 2 lặn (hoặc 2 trội) trong 4 tính trạng
(3/4)^2: tỉ lệ 2 tính trạng trội
(1/4)^2: tỉ lệ 2 tính trạng lặn

Trình Công Tư nói...
Nhận xét này đã bị tác giả xóa.
nghianguyen nói...

thay cho e hoi: phep lai P:AaBBddEeFf x AaBBddEeFf thi o F1 ti le loai kieu hinh mang 3 tinh trang troi va 2 tinh trang lan la bao nhieu? thay chon pp giai nhanh nhat

nghianguyen nói...

thay cho e hoi: phep lai P:AaBBddEeFf x AaBBddEeFf thi o F1 ti le loai kieu hinh mang 3 tinh trang troi va 2 tinh trang lan la bao nhieu? thay chon pp giai nhanh nhat

le thuong nói...

la 27/64 pak nghia nguyen 3c2nhan3/4 nhan3/4 nhan 1/4

Đoàn Hương Giang nói...

3 trội: 2C7 / 128

an phan nói...

Thầy cho e hỏi: xét các cặp gen nằm trên các nst thương khác nhau, mỗi gen quy định một tính trạng, gen trội là trội hoàn toàn.Bố mẹ đều có kiểu gen AaBbDd thì xác suất xuất hiện loại con mang một tính trạng trội, loại con mang cả 3 tính trạng trội là ?

an phan nói...

Thầy cho e hỏi: xét các cặp gen nằm trên các nst thương khác nhau, mỗi gen quy định một tính trạng, gen trội là trội hoàn toàn.Bố mẹ đều có kiểu gen AaBbDd thì xác suất xuất hiện loại con mang một tính trạng trội, loại con mang cả 3 tính trạng trội là ?

ALO PHONE nói...

Cái này dễ mà em, em xem ở đây nhé http://zsinhhoc.blogspot.com/2012/10/phuong-phap-hoc.html

ALO PHONE nói...

Cái này dễ mà em, em xem ở đây nhé http://zsinhhoc.blogspot.com/2012/10/phuong-phap-hoc.html

lan hoa nói...

thầy ơi thầy cho em hỏi với cách làm câu này ạ
Một quần thể thực vật P có 2 loại kiểu gen là Aabb và aaBb,sau 2 thế hệ tự thụ phấn liên tiếp thì thu được kiểu hình đồng hợp lặn ở F2 bằng 37,5%. Hãy xác định tỉ lệ các kiểu gen và tần số các alen của P.Biết gen trội là trội hoàn toàn,hai cặp gen phân li độc lập với nhau